Rządy w Rzeczpospolitej

Państwo miało ugruntować prawo, zapewnić bezpieczeństwo, nie ograniczać inicjatywy ekonomicznej. Interes szłachcica-ziemia- nina miał być interesem państwa, racje stanu szlacheckiego stawały się racją stanu. Z tej perspektywy trzeba rozpatrywać wydarzę- 1 I 3 nia nie tylko wieku XVI ale i całej epoki Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Read the rest of this entry »

Rytm dziejów Polski od X w. do pierwszych dziesięcioleci XII w.

Rytm dziejów Polski od X w. do pierwszych dziesięcioleci XII w. wyznaczały w polityce zagranicznej dążenia do uzyskania pełnej suwerenności, a po ich załamaniu się – okresy luźnego zwierzchnictwa cesarskiego, odbudowy sił wewnętrznych, i podejmowania nowych prób emancypacji. Ich wyrazem stawały się koronacje królewskie. Poza koronacja Chrobrego, kilka miesięcy przed śmiercią, pozostałe zakończyły się katastrofą. Powstaje więc pytanie – jakie były przyczyny ciągłego (pomimo wielu niepowodzeń) powracania władców polskich do programu niepodległości? Istniały przecież inne wzorce, jak choćby polityka książąt czeskich, uznających stale zwierzchnictwo cesarskie, a mających pomimo to znaczną swobodę w polityce zewnętrznej i wewnętrznej.

Read the rest of this entry »

Różne skutki rozbicia dzielnicowego w Polsce

Wiek XIII nie przyniósł ostatecznego ukształtowania się stanów poza duchowieństwem, ale proces ten został bardzo zaawansowany. Określenie praw7 i organizacji wielkich grup społecznych wpływało na charakter władzy książęcej i organizację polityczną całeg. społeczeństwa. Podstawową zasadą stanowości było, podobnie jak w pozostałych państwach europejskich, zobowiązanie władców do przestrzegania praw stanowych. Książę przestawał być arbitralnym panem swego księstwa, stawał się zaś strażnikiem obowiązującego w nim porządku prawnego. Prawa poszczególnych stanów były różne, dla ludzi ówczesnych owa nierówność wydawała się oczywista i konieczna. Ale żaden ze stanów7 nie był pozbawiony praw, co stanowiło ważny czynnik stabilizacji politycznej.

Read the rest of this entry »

ROZBICIE DZIELNICOWE CZ. II

Część nowych ziem zagospodarowywali braney wojenni, podobnie jak w stuleciach poprzednich, Ale wartość ziemi i pracy niewol- nych tak znacznie wzrosły, że stopniowo od końca XI w. wygasać zaczął obfity poprzednio wywóz niewolników. Bardziej opłacalne okazywało się ich wykorzystanie na miejscu.

Read the rest of this entry »

REPUBLIKA SARMATÓW

Czym był wiek XVII w dziejach Polski? W ciągu ponad stu lat, od rokoszu Zebrzydowskiego (1606] do konfederacji tarnogrodzkiej (1715), zaszły w Rzeczpospolitej ogromne zmiany. Potęga wchodząca w XVI w. do Europy z ambicjami imperialnymi, u progu wieku XVIII była już tylko statkiem miotanym przez żywioły. Kraj, budujący na poczuciu obywatelskiej odpowiedzialności za wspólnotę wolnych, nadal uznawał te cnoty ale ich już nie praktykował. Zarazem było to stulecie, w którym Rzeczpospolita przetrwała nie tylko w sensie fizycznym, ale także jako zbiór wartości duchowych. Mieli więc jej obywatele prawo przypuszczać, że otoczeni są szczególną opieką Bożą, a w każdym razie, że system europejski takiej właśnie Rzeczpospolitej potrzebuje, na taką musi się godzić.

Read the rest of this entry »

Republika Sarmatów

Rzeczpospolita była dumna ze swej wolności wyróżniającej ją od Austrii, Turcji czy Moskwy. Lekceważyła więc to, co wyrastało w Prusach. Tam zaś tkwiła najbardziej naturalna tendencja do likwidacji Rzeczpospolitej. Powstanie potencjalnych zaborców na początku wieku XVIII przesądziło o losach relacji między Polską a Rosją. Wprawdzie ani w XVI ani w XVII wieku Rzeczpospolita nie zdołała definitywnie odepchnąć Moskwy od Bałtyku i Europy, ale utrzymywała wpływ na nią i była jedyną barierą dla jej ekspansji. Stan rozstroju wewnętrznego i dominująca ideologia doprowadziły jednak magnatów do szukania oparcia na zewnątrz w walce z królem czy rywalem. Intrygi obce w Rzeczpospolitej, nie tylko habsburskie i brandenburskie, także francuskie i szwedzkie, nie były jednak czymś wyjątkowym i nieusuwalnym. Natomiast proces dopuszczenia Rosji do gwarantowania praw kardynalnych, wskazuje na coś więcej niż degradację poczucia obywatelskiego. Wystąpiło najwyraźniej zatracenie instynktu samozachowawczego.

Read the rest of this entry »

Reorganizacja sądownictwa

Ważne zmiany zachodziły w sadownictwie miejskim. Ponad sądami rad i ław miejskich ustanowione bowiem zostały dwie wyższe instancje. Sąd wyższy prawa magdeburskiego ustanowiony w 1356 r. na zamku krakowskim rozstrzygał sprawy sołtysów i wójtów z miast i wsi lokowanych na prawie niemieckim. Najwyższą zaś instancją dla mieszkańców tych miejscowości stał się sąd królewski, zwany sądem sześciu miast, gdyż zasiadali w nim mianowani przez władcę komisarze z Krakowa, Kazimierza, Bochni, Wieliczki, Sącza i Olkusza.

Read the rest of this entry »

Reforma przestrzenna miast lokowanych

Reforma przestrzenna miast lokowanych polegała na porzuceniu nieregularnego układu zabudowy przedlokacyjnej, na rzecz precyzyjnie wytyczonego rynku i sieci ulic. Punktem centralnym stawał się rynek, na którym budowano jatki i kramy, a także siedzibę władz – ratusz. W narożu rynku pozostawiano wielką parcele, na której budowano kościół parafialny – farę. Cała pozostała przestrzeń pomiędzy siecią utworzoną przez ulice podzielona była na parcele.

Read the rest of this entry »

Przemysł II i jego śmierć

Król Czech Wacław II dążył nie tylko do uzależnienia poszczególnych księstw śląskich, ale i do opanowania Krakowa. Poparła go część możnych małopolskich z biskupem Pawłem z Przemankowa, dokonując jego elekcji na tron krakowski (1290).

Read the rest of this entry »

Procesy rozwoju lub zahamowania gospodarki miały charakter regionalny

W IX w. przodowały ziemie Wiślan, zaś sto lat później terytorium Polan. Potem ponownie centrum państwowości znalazło się w Krakowie. W XIII w. przebudowa gospodarcza najszybciej i najintensywniej przebiegała na Śląsku. Górował on od tego czasu nad innymi dzielnicami gęstością zaludnienia, liczbą miast. Z kolei Mazowsze, które w czasach buntu pogańskiego nie poniosło strat, a w czasach Bolesława Śmiałego i Władysława Hermana należało do dobrze zaludnionych i bogatych części państwa, w okresie rozbicia dzielnicowego straciło te pozycje stając się w XIV i XV w. obszarem wyraźnie opóźnionym w stosunku do pozostałych ziem polskich.

Read the rest of this entry »